شهریور؛ ماهِ تجدیدی‌های من!
دکتر جعفر صابری
شهریور؛ ماهِ تجدیدی‌های من!
شهریور برای من همیشه ماه عجیبی بوده است؛ ماهی که از همان سال‌های کودکی، با شنیدن نامش، یاد «امتحان تجدیدی» می‌افتادم!
از اوایل شهریور معمولاً امتحانات تجدیدی شروع می‌شد و من ــ و شاید بعضی از شما که این مطلب را می‌خوانید ــ از آن دسته دانش‌آموزانی بودیم که هر سال دست‌کم در یک درس تجدید می‌شدیم!
من که از همان اول دبستان، تقریباً بدون استثنا، هر سال در یک درس تجدید می‌شدم. اول املای فارسی بود و بعدها ریاضی هم به جمع دوستان قدیمی‌اش اضافه شد!
خلاصه تا آنجا که یادم می‌آید، بیشتر تابستان‌های کودکی و نوجوانی من با کتاب و دفتر و امتحان تجدیدی گذشت.
یادم هست کلاس دوم راهنمایی بودم. یک روز تابستان در کوچه با دوستانم بازی می‌کردم که مادرم صدایم زد:
«برگرد خانه و درست را بخوان!»
من هم، مثل خیلی از بچه‌ها، چندان علاقه‌ای به برگشتن نداشتم.
نرفتم.
مادرم هم آمد و تمام کتاب‌هایی را که در آن‌ها تجدید شده بودم، جلوی دوستانم داخل کوچه ریخت و گفت:
«پس کی باید این‌ها را بخوانی؟!»
آن روز من به دوستانم گفته بودم سه تا تجدیدی دارم؛ در حالی که واقعیت این بود که نه سه تا، بلکه ۹ تا تجدیدی داشتم!
البته آن روزها خیلی از بچه‌ها همین کار را می‌کردند. می‌گفتند «ما تجدید نشدیم»، اما روز امتحان همه چیز مشخص می‌شد!
من حداقل دروغ نمی‌گفتم؛ چون دیگر به تجدیدی عادت کرده بودم!
بالاخره سال سوم راهنمایی، یا همان سیکل، رسید و کمرِ کار شکست!
رد شدم.
و بدتر از آن، دوساله شدم.
سال بعد هم دوباره رد شدم و…
چند سال طول کشید تا بالاخره توانستم سوم راهنمایی را قبول شوم.
آن روزها برایم بسیار تلخ و دردناک بود. احساس می‌کردم از دیگران عقب مانده‌ام. اما امروز که سال‌ها از آن روزها گذشته، وقتی به گذشته نگاه می‌کنم، با خودم می‌گویم:
شاید باید همین اتفاق‌ها برای من می‌افتاد.
بعد از آن سال‌ها، به ناچار درس‌خوان شدم. دیپلم را در کمتر از دو سال گرفتم، دانشگاه را هم سه‌ساله تمام کردم و بعدها چندین مدرک دیگر هم گرفتم.
اما آن روزهای سخت، چیزهایی به من آموخت که شاید هیچ کتابی نمی‌توانست به من یاد بدهد.
خانم عباسی
در تمام دوران تحصیلم، فقط یک معلم بود که واقعاً مرا درک کرد.
خانم عباسی.
من از کلاس و امتحان، به‌خصوص امتحان املا، وحشت داشتم. او متوجه این موضوع شده بود.
برای همین، گاهی تمام کلاس را به حیاط پشتی مدرسه می‌برد و یک متن را چند بار برای من می‌خواند تا بتوانم آن را بفهمم و درست بنویسم.
سال‌ها بعد فهمیدم آن مشکلی که من داشتم، فقط تنبلی یا بی‌استعدادی نبود و بسیاری از کودکان در سراسر دنیا با اختلالات یادگیری مشابه دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
اما آن روزها کسی این چیزها را برای ما توضیح نمی‌داد.
بعد از انقلاب اسلامی، به دلیل تغییر مقررات آموزشی، تدریس زنان در مدارس پسرانه ممنوع شد و در میانه سال، آقای منصوریان جای خانم عباسی را گرفت.
او چندان از من خوشش نمی‌آمد؛ شاید از قیافه و قد و قامت من!
یک روز از بچه‌ها پرسید:
«بزرگ شدید، می‌خواهید چه‌کاره شوید؟»
من گفتم:
«معلم.»
دو دست گچی خودش را به سر من زد و گفت:
«خاک بر سرت! شغل مگر قحط است؟!»
و شاید همان روز، به شکلی عجیب، سرنوشت مرا رقم زد!
سال‌ها بعد، وقتی خودم معلم، مدیر و استاد دانشگاه شدم، فهمیدم چرا باید آن همه تجدیدی می‌شدم.
من باید درد بچه‌ها را می‌فهمیدم.
باید می‌دانستم دانش‌آموزی که نمی‌تواند جواب یک سؤال را بدهد، الزاماً تنبل نیست.
باید می‌فهمیدم کودکی که از امتحان می‌ترسد، شاید بیشتر از آنکه به سرزنش نیاز داشته باشد، به یک نفر نیاز دارد که او را بفهمد.
باید زمین می‌خوردم تا بتوانم دست کسی را که زمین خورده است، بگیرم.
امروز واقعاً خوشحالم که سال‌های زیادی تجدید شدم!
چون من مجبور بودم یک موضوع را بارها و بارها بخوانم تا بالاخره بفهمم چگونه باید آن را حل کنم.
و شاید همین شد که بعدها یاد گرفتم زندگی را هم همین‌طور ببینم.
زندگی هم یک امتحان است؛ امتحانی که گاهی در آن تجدید می‌شویم.
رضا؛ دوستی که دیپلم نگرفت
دوستی داشتم به نام رضا.
چند سال همکلاس بودیم. درسش از من بهتر بود و حتی گاهی به من کمک می‌کرد تا درسم بهتر شود.
فقط یک روز از من بزرگ‌تر بود، اما برای من همیشه مثل یک برادر بزرگ‌تر بود.
خیلی دوستش داشتم.
رضا در سال آخر دبیرستان، برای کمک به خانواده‌اش مجبور شد درسش را رها کند.
دیپلم نگرفت.
و شاید همین موضوع برایش آن‌قدر سخت بود که بعدها به من «آقای دکتر» بگوید.
شاید حسادت بود، شاید هم فقط زخمی قدیمی از روزگار.
نمی‌دانم.
اما من همیشه دوستش داشتم.
وقتی بعدها مدیر هنرستان شدم، خیلی تلاش کردم کمکش کنم تا دیپلم بگیرد.
اما قبول نکرد.
آن اتفاق هم درس دیگری برای من بود:
همه آدم‌ها فرصت‌های یکسانی در زندگی ندارند.
پس ما نباید موفقیت خودمان را فقط نتیجه شایستگی خودمان بدانیم و شکست دیگران را هم صرفاً به حساب کم‌کاری آنان بگذاریم.
والدین، کمی بیشتر بچه‌ها را بفهمیم
این همه را نوشتم تا شاید بعضی از پدرها و مادرها بدانند که نباید همیشه به بچه‌ها سخت گرفت.
گاهی یک «تجدیدی» پایان راه نیست.
گاهی حتی آغاز شناختن مسیر واقعی زندگی است.
من تمام سال‌های تحصیل و تدریسم را در قالب مجموعه‌ای با عنوان «پادکست مدرسه» در سایت رادیو آشتی قرار داده‌ام و پیشنهاد می‌کنم اگر فرصت داشتید، آن‌ها را گوش کنید.
ما نباید از گذشته خودمان خجالت بکشیم.
نباید از گفتن اینکه کجا شکست خورده‌ایم، بترسیم.
ما ساختمان‌هایی هستیم که اگر امروز ایستاده‌ایم، حتماً پی و فونداسیونی در گذشته داشته‌ایم؛ حتی اگر آن پی، از دل سختی‌ها، شکست‌ها و زمین خوردن‌ها ساخته شده باشد.
زندگی هر کدام از ما پر از خاطرات تلخ و شیرین است.
تجدیدی، شبیه زمین خوردن است.
اگر زمین خوردیم و دوباره بلند شدیم و به مسیر ادامه دادیم، مهم نیست چند بار شکست خورده‌ایم.
مهم این است که هنوز در مسیر هستیم.
خیلی وقت‌ها دوست نداشتیم ادامه بدهیم؛ اما ایستادیم و دوباره حرکت کردیم.
و به نظر من، زیبایی زندگی دقیقاً همین است.
زندگی سرشار از تجدیدی و حتی «رد شدن» است؛ اما هر صبح که خورشید طلوع می‌کند، به ما می‌گوید:
شب تمام شده است.
و دوباره می‌توانیم زندگی را تجربه کنیم.
هنوز هم ممکن است در زندگی تجدید شویم.
حتی ممکن است گاهی رد شویم.
اما تفاوت ما با گذشته این است که حالا می‌دانیم:
دوباره می‌توان امتحان داد.
در هر سن و سالی که باشیم، باید تجربه کنیم، یاد بگیریم و دوباره تلاش کنیم.
من بالاخره فهمیدم:
زندگی یک مدرسه است و ما انسان‌ها، همیشه شاگردان این مدرسه‌ایم.
بعضی‌ها زودتر از امتحان‌های زندگی قبول می‌شوند و بعضی‌ها دیرتر.
بعضی‌ها یک بار زمین می‌خورند و بعضی‌ها ده بار.
اما مهم این نیست که چند بار تجدید شده‌ایم؛
مهم این است که بالاخره درس را یاد بگیریم و مسیر را تمام کنیم.
جان استیون آکواری؛ مردی که مسابقه را تمام کرد
برای من، یکی از زیباترین نمونه‌های این نگاه، داستان جان استیون آکواری، دونده تانزانیایی، در المپیک ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی است.
او در ماراتن المپیک شرکت کرد.
مسافتی که دوندگان باید طی می‌کردند ۴۲ کیلومتر و ۱۹۵ متر بود.
آکواری در طول مسابقه به‌شدت آسیب دید و از دیگر دوندگان عقب افتاد.
اما مسابقه را رها نکرد.
او بارها ایستاد، دوباره بلند شد، دوید، راه رفت و بالاخره خود را به خط پایان رساند.
او اول نشد.
دوم هم نشد.
حتی نزدیک به قهرمانان مسابقه هم نبود.
اما کاری کرد که نامش سال‌ها در ذهن مردم جهان باقی بماند.
وقتی خبرنگاری از او پرسید چرا با آن وضعیت مسابقه را ادامه داده است، پاسخ او ماندگار شد:
«کشور من مرا ۵۰۰۰ مایل دورتر نفرستاده بود که فقط مسابقه را شروع کنم؛ مرا فرستاده بود که مسابقه را تمام کنم.»
شاید آکواری مدال طلای آن مسابقه را نگرفت، اما چیزی مهم‌تر به دست آورد:
احترام جهان.
او به ما یاد داد که ارزش حرکت، همیشه به نتیجه نهایی وابسته نیست.
گاهی ارزش واقعی در این است که مسیر را رها نکنیم.
و این، درس اصلی تجدیدی‌های من است
امروز وقتی به شهریور نگاه می‌کنم، دیگر از «تجدیدی» نمی‌ترسم.
شهریور برای من یادآور شکست نیست.
یادآور دوباره تلاش کردن است.
هنوز هم ممکن است من و شما در زندگی تجدید شویم.
ممکن است در یک کار شکست بخوریم، در یک رابطه اشتباه کنیم، در یک تصمیم موفق نباشیم یا حتی گاهی از زندگی عقب بمانیم.
اما هنوز یک فرصت داریم:
دوباره امتحان بدهیم.
مهم نیست چند ساله‌ایم.
مهم نیست چند بار شکست خورده‌ایم.
مهم این است که هنوز می‌توانیم بلند شویم.
راه برویم.
بدویم.
و اگر نتوانستیم بدویم، آهسته‌تر حرکت کنیم.
اما حرکت کنیم.
شاید زندگی مسابقه‌ای نباشد که حتماً باید اول شویم.
شاید مسابقه واقعی این باشد که مسیر درست را تا پایان ادامه دهیم.
پس اگر امروز فرزندتان تجدید شده است، قبل از آنکه سرزنشش کنید، کمی به او فرصت بدهید.
شاید او هنوز راه خودش را پیدا نکرده باشد.
شاید فقط به یک «خانم عباسی» نیاز دارد؛ کسی که او را بفهمد.
و اگر خودتان در زندگی تجدید شده‌اید، ناامید نشوید.
هنوز شهریورهای دیگری هست.
هنوز امتحان‌های دیگری هست.
هنوز فرصت دوباره ایستادن هست.
حتی اگر تجدید شدیم…
حتی اگر رد شدیم…
باز هم ادامه بدهیم.
چون شاید مهم‌ترین نمره زندگی، نمره‌ای نباشد که معلم به ما می‌دهد؛
بلکه نمره‌ای باشد که خود زندگی، پس از تمام کردن مسیر، به ما می‌دهد.
یا حق
جعفر صابری
